Muhasebe bilgisayarı bugün açılmazsa dünkü kayıtları hangi kopyadan getirebilir ve fatura kesmeye ne zaman devam edebilirsiniz? Küçük bir işletmede veri yedekleme planı bu iki soruya cevap vermeli. 3-2-1 kuralıyla kopyalarınızı nereye koyacağınızı belirleyebilir, bir geri yükleme denemesiyle de planın işinizi ne kadar sürede ayağa kaldırdığını ölçebilirsiniz.
Dosya Kopyalama, Bulutla Eşitleme Ve Yedekleme
Başka bir klasöre kopyalama, bir dosyanın o andaki hâlini saklayabilir. Örneğin bir teklifi düzenlemeden önce masaüstündeki ikinci klasöre kopyalarsanız, yanlış bir değişiklik yaptığınızda önceki hâline dönebilirsiniz. İki klasör aynı diskteyse disk arızasında ikisini de kaybedebilirsiniz.
Bulutla eşitleme, aynı dosyaların güncel hâlini birden fazla cihazda görmenizi sağlar. Bir dosya yanlışlıkla silinirse veya fidye yazılımı tarafından şifrelenirse, hizmet bu değişikliği diğer eşitlenen kopyalara da taşıyabilir. Sürüm geçmişi ya da çöp kutusu varsa önceki hâli bulma şansınız olabilir. Bunun için ilgili sürümün hâlâ saklanıyor olması ve hesabınıza erişebilmeniz gerekir.
Bağımsız yedek, asıl dosyada sonradan yapılan değişikliklerden ayrı olarak saklanan ve gerektiğinde geri yüklenebilen bir kopyadır. Bulut yedekleme kullanıyorsanız bir dosyayı kaynak klasörden sildikten sonra önceki sürümünü ne kadar süreyle geri getirebildiğinizi ve hangi hesabın yedekleri silebildiğini kontrol edin. Küçük işletmeler için cihaz ve çevrimiçi depolama seçeneklerini NCSC’nin veri yedekleme rehberinde inceleyebilirsiniz.
3-2-1 Yedekleme Kuralı Nasıl Uygulanır?
- 3 kopya. Asıl veri ve iki yedek kopya bulundurun.
- 2 farklı ortam. Kopyaları en az iki farklı depolama ortamına dağıtın. Örneğin çalışma verileri bilgisayarın diskinde, yedeklerden biri şifreli harici diskte, diğeri bulut yedekleme hizmetinde bulunabilir.
- 1 farklı konum. Yedeklerden en az birini ofis dışında tutun. Böylece ofisteki yangın, su baskını veya hırsızlık bütün kopyaları aynı anda etkilemeyebilir.
3-2-1 kuralı kopyaları dağıtmanıza yardımcı olur. Tek başına güvenlik garantisi vermez. Yedeklerden birini çevrimdışı tutmak için harici diski yedekleme tamamlanınca çıkarabilirsiniz. Bir diğer seçenek, belirlenen saklama süresi boyunca değiştirilmeyi veya silinmeyi engelleyecek biçimde yapılandırılmış bir yedektir. Her bulut hizmetinde bu özellik bulunmaz. Satın almadan veya kullanıma geçmeden önce saklama kilidinin hangi silme işlemlerini engellediğini ve ayarları kimin değiştirebildiğini kontrol edin.
Günlük çalışma hesabıyla yedekleri silebilen hesabı ayırın. Yedekleri şifreleyerek disk kaybolduğunda veya izinsiz ele geçirildiğinde içeriğin okunması riskini azaltın. Geri yükleme için gerekli anahtarı, yedeğin bulunduğu cihazdan ayrı ve yetkili kişilerin ulaşabileceği bir yerde saklayın. CISA ve MS-ISAC fidye yazılımı rehberi çevrimdışı, şifreli yedekleri ve düzenli geri yükleme denemelerini önerir.
Yedekleme Sıklığını Veri Kaybı Ve İş Kesintisine Göre Belirleyin
Önce her kritik iş için iki sınır yazın. Kabul edilebilir veri kaybı, son yedekten bu yana yapılan işlemlerin ne kadarını yeniden oluşturabileceğinizi gösterir. Kabul edilebilir iş kesintisi, sistem çalışmadan işin ne kadar sürdürülebileceğini belirler. Örneğin en fazla dört saatlik satış kaybını karşılayabiliyorsanız gece alınan tek yedek yeterli olmayabilir. Aynı gün fatura kesmeye dönmeniz gerekiyorsa yedek dosyasına ulaşma, uygulamayı kurma ve kayıtları doğrulama sürelerini birlikte ölçün.
Varsayımsal örnek. Küçük bir toptancı, bir günlük sipariş girişini kaybederse e-postalardan siparişleri yeniden oluşturabilir. Telefonda verilen bazı siparişleri doğrulamak için müşterileri araması gerekebilir. Veriler eksiksiz durduğu hâlde sipariş ve fatura uygulaması üç gün açılamazsa sevkiyat planı, belge düzenleme ve tahsilat takibi aksayabilir. İlk durumda ekip kaybolan işlemleri yeniden girer. İkinci durumda sağlam veriye rağmen işi sürdürebilmek için çalışan bir uygulamaya ihtiyaç duyar.
Örnek İşletme Yedekleme Planı
Aşağıdaki sıklıklar varsayımsal bir başlangıç planıdır. Her satırdaki sorumluyu işletmenizde adıyla belirleyin. Şifreli ve işlem sonrasında bağlantısı kesilen yerel yedeğin yanında, üretim hesabından ayrı erişimle korunan bir ofis dışı kopya planlayın. Ofis dışı kopyanın hangi sıklıkla güncellendiğini ayrıca kaydedin. Ofise erişemediğinizde geri dönebileceğiniz son nokta o kopyanın tarihidir.
- Veri türü — Muhasebe kayıtları. Sıklık — Her iş günü sonunda ve toplu işlemlerden önce. Saklama yeri — Şifreli harici disk ve ofis dışı yedek. Sorumlu — Muhasebe sorumlusu. Geri yükleme testi — Örnek firma verisini test ortamına alın, bir müşteri bakiyesini ve seçilen dönemin toplamını kontrol edin.
- Veri türü — Müşteri bilgileri. Sıklık — Her iş günü sonunda, yoğun günlerde daha sık. Saklama yeri — Yerel şifreli yedek ve ayrı hesapla erişilen bulut yedeği. Sorumlu — Ofis yöneticisi. Geri yükleme testi — Bir müşteri kaydını bağlı iletişim ve işlem bilgileriyle açın.
- Veri türü — Teklifler. Sıklık — Her iş günü sonunda. Saklama yeri — Şifreli harici disk ve önceki sürümleri saklayan ofis dışı yedek. Sorumlu — Satış sorumlusu. Geri yükleme testi — Bir teklifin önceki sürümünü ve ekini açın.
- Veri türü — E-postalar. Sıklık — Her iş günü, posta sisteminin desteklediği yöntemle. Saklama yeri — Şifreli yerel kopya ve günlük posta hesabından ayrı erişilen yedek. Sorumlu — Posta yöneticisi. Geri yükleme testi — Bir iletiyi ekiyle birlikte ayrı test posta kutusuna alın.
- Veri türü — Kritik uygulamalar. Sıklık — Veritabanı her iş günü, ayarlar ve kurulum bilgileri her önemli değişiklikten sonra. Saklama yeri — Şifreli yerel ortam ve bağımsız ofis dışı yedek. Sorumlu — Bilgi işlem sorumlusu veya yetkilendirilmiş destek firması. Geri yükleme testi — Uygulamayı ayrı ortamda açın ve örnek bir işlemi tamamlayın.
Dosyanın Açılması Ve Uygulamanın Çalışması Ayrı Kontrollerdir
Bir teklif PDF’sini geri getirmek için dosya yedeği yeterli olabilir. Muhasebe, stok veya sipariş uygulamasını çalıştırmak için veritabanı, uygulama ayarları, uyumlu yazılım sürümü ve gerekiyorsa lisans erişimi de gerekir. Çalışan bir veritabanının dosyalarını rastgele kopyalarsanız, kopyalama sürerken değişen kayıtlar tutarsız bir yedek oluşturabilir. Uygulamanın veya veritabanının desteklediği yedekleme ve geri yükleme yöntemini kullanın. PostgreSQL’in dosya düzeyinde yedekleme belgeleri bu farkı somut biçimde gösterir.
Canlı Veriye Dokunmadan Geri Yüklemeyi Deneyin
- Üretim sisteminden ayrı bir test klasörü, cihazı veya uygulama ortamı hazırlayın. Test ortamının canlı veritabanına bağlanmadığını ve müşterilere otomatik ileti göndermediğini kontrol edin.
- Bir geri dönüş tarihi seçin. Süreyi başlatın, yedeğe erişin ve kopyayı yalnızca test ortamına geri yükleyin.
- Dosyaları açın ve eklerini kontrol edin. Uygulama yedeğinde seçtiğiniz siparişleri, müşteri bakiyelerini veya dönem toplamlarını aynı tarihe ait referans kayıtlarla karşılaştırın.
- İşlemin ne kadar sürdüğünü, hangi tarihe dönebildiğinizi ve hangi adımda sorun çıktığını yazın. Sonucu kabul edilebilir veri kaybı ve iş kesintisi hedeflerinizle karşılaştırın. Eksikleri giderdikten sonra aynı denemeyi tekrarlayın.
Bu hafta en kritik iş kaydınızı seçin, son yedeğini ayrı bir alana geri yükleyin ve açana kadar geçen süreyi ölçün. Sonraki yedekleme kararınızı bu denemede gördüğünüz veri kaybına ve bekleme süresine göre verin.
Sık sorulan sorular
Sürekli bilgisayara bağlı harici disk ne kadar bağımsızdır?
Ayrı bir disk olduğu için bilgisayarın iç diski arızalandığında işe yarayabilir. Sürekli bağlı kaldığında sınırını erişim yetkisi belirler. Bilgisayardaki hesap yedek diske yazabiliyorsa o hesabın yetkileriyle çalışan zararlı yazılım da diskteki yedekleri değiştirebilir veya silebilir. Ofisteki hırsızlık gibi bir olay da iki cihazı birlikte etkileyebilir. Yedek tamamlanınca diski güvenle çıkarın. Ardından disk takılı değilken, ayrı konumdaki kopyadan bir dosyayı geri getirerek o kopyaya gerçekten erişebildiğinizi kontrol edin.
Yedek şifresini yalnızca bir çalışan biliyorsa o kişi ayrıldığında ne olur?
Kurtarma anahtarı veya başka bir yetkili erişim yolu yoksa sağlam bir yedek bile kullanılamayabilir. Sorun, yedekleme sisteminin çalışması ile yedeğin şifresini açma yetkisinin farklı şeyler olmasıdır. Anahtarı işletmenin denetimindeki, erişimi kayıt altına alınan güvenli bir yerde saklayın. Kimin ve hangi koşulda erişebileceğini yazın. Çalışan değişimini beklemeden, anahtarı normalde kullanan kişi devrede olmadan ikinci bir yetkiliye test kopyasını açtırın. Gerekli erişim adımları eksikse süreci bu denemeden sonra güncelleyin.
Her gün “Yedekleme başarılı” bildirimi geliyorsa hangi sorun hâlâ gizli kalabilir?
Yedekleme görevi tamamlanmış olsa bile kritik bir klasör, e-posta eki veya uygulama ayarı baştan kapsam dışında kalmış olabilir. Bildirimin neyi doğruladığı, kullandığınız aracın yaptığı kontrole bağlıdır. Yeşil durum göstergesi tek başına geri yüklenen uygulamanın açıldığını göstermez. Örnek bir müşteri kaydını ve ona bağlı bir eki seçin. İkisini de aynı geri dönüş tarihinden test ortamına alın, açıldıklarını doğrulayın ve süreyi kaydedin. Sonraki denemede farklı bir veri türü seçerek kapsamdaki eksikleri arayın.
Eski yedekleri süresiz saklamak hangi riskleri doğurur?
Süresiz saklama, güncelliğini yitirmiş müşteri ve çalışan bilgilerinin daha uzun süre erişilebilir kalmasına, depolama kullanımının büyümesine ve doğru geri dönüş noktasını bulmanın zorlaşmasına yol açabilir. Öte yandan bir bozulma geç fark edilirse eski sürümler işe yarayabilir. Her veri türü için ne kadar geriye dönmeniz gerektiğini, saklama yükümlülüklerinizi ve silme işlemini kimin yöneteceğini belirleyin. Seçtiğiniz politikayı önce örnek bir yedek üzerinde kontrol edin. Süresi dolan kopya kaldırılırken geri yükleme için gereken bağımlı kopyaların erişilebilir kaldığını doğrulayın.